Co to są afty?

Afty w jamie ustnej to drobne, powierzchowne ubytki błony śluzowej, zwykle z jasnym nalotem w centrum i wyraźnym zaczerwienieniem wokół. Najczęściej lokalizują się na wewnętrznej stronie policzków, języku, podniebieniu oraz od strony warg. Zmiany te występują powszechnie, zwłaszcza u dorosłych, i warto podkreślić, że ich pojawianie się nie wynika z zaniedbań higienicznych ani nieprawidłowej pielęgnacji jamy ustnej.

Co oznacza aftowe zapalenie jamy ustnej?

O aftowym zapaleniu jamy ustnej mówimy wtedy, gdy afty nie mają charakteru pojedynczego, incydentalnego, lecz pojawiają się nawracająco lub występują jednocześnie w większej liczbie. Zmiany mogą obejmować różne obszary błony śluzowej i utrzymywać się przez kilka lub kilkanaście dni, powodując wyraźny dyskomfort podczas jedzenia i mówienia.

Termin ten stosuje się również wtedy, gdy afty powracają regularnie, na przykład co kilka tygodni lub miesięcy, bez uchwytnej przyczyny miejscowej. W takiej sytuacji przyjmuje się, że reakcja śluzówki ma charakter zapalny i może być związana z obniżoną odpornością miejscową, czynnikami ogólnoustrojowymi lub nadwrażliwością błony śluzowej.

Dlaczego robią się afty?

Hormony

Wahania hormonalne wpływają na kondycję błony śluzowej i jej zdolność do regeneracji, dlatego okres około miesiączkowy, owulacja, ciąża czy połóg to momenty, w których afty u kobiet mogą pojawiać się częściej. Zmniejszona odporność miejscowa sprzyja mikrouszkodzeniom, które łatwiej przechodzą w bolesne nadżerki.

Stres i tempo życia

Przewlekłe napięcie, niedobór snu i intensywna praca mają realny wpływ na śluzówkę jamy ustnej. Stres obniża odporność organizmu, a jednocześnie sprzyja nieświadomym nawykom. Zgrzytanie zębami, przygryzanie policzków czy wargi zwiększają ryzyko urazu.

Dieta

Niektóre produkty mogą podrażniać delikatną śluzówkę. Cytrusy, kawa czy kwaśne napoje obniżają pH w jamie ustnej, co sprzyja powstawaniu zmian. U osób stosujących diety redukcyjne zdarza się, że braki witamin i pierwiastków osłabiają zdolność regeneracji nabłonka.

Mniejsza odporność błon śluzowych

Infekcje, alergie oraz częste przeziębienia wpływają na kondycję jamy ustnej. W takich okresach śluzówka staje się cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia. Znaczenie mogą mieć także niedobory żelaza oraz witaminy B12.

Estetyka i pielęgnacja ust

Codzienne nawyki pielęgnacyjne również mają znaczenie. Matowe pomadki często prowadzą do przesuszenia warg. Intensywne peelingi czy drażniące kosmetyki naruszają naturalną barierę ochronną, co sprawia, że sucha śluzówka gorzej się regeneruje i szybciej reaguje stanem zapalnym.

Nawracające alfy - co może przynieść ulgę?

W części przypadków ulgę mogą przynieść proste działania. Płukanie jamy ustnej naparem z rumianku, szałwii lub roztworem soli pomaga oczyścić śluzówkę i ograniczyć miejscowe podrażnienie. Rezygnacja z ostrych i kwaśnych potraw często zmniejsza nasilenie bólu. Znaczenie ma również regularne nawadnianie organizmu i dbanie o odpowiednie nawilżenie ust. W codziennej higienie warto sięgać po łagodne pasty do zębów, bez składników, które mogą dodatkowo podrażnić wrażliwą błonę śluzową. Opisane działania mają charakter wspierający i nie zastępują indywidualnej porady lekarza lub stomatologa.

Czego unikać przy aftach?

Alkohol i cytryna często nasilają pieczenie, mogą spowalniać proces gojenia aft oraz prowadzić do przesuszenia śluzówki, co zwiększa odczuwany dyskomfort. Choć płyny do płukania ust bywają postrzegane jako pomocne, w przypadku nadżerek lepiej sięgać po preparaty bez dodatku alkoholu, przeznaczone do wrażliwej błony śluzowej. Nie chodzi o całkowite wykluczanie takich produktów, lecz o świadomość, że ich częste stosowanie może nasilać objawy i wydłużać czas regeneracji.

Kiedy afta to już powód do wizyty u dentysty?

Konsultacja u stomatologa może być pomocna, gdy:

• afty pojawiają się co miesiąc,
• utrzymują się dłużej niż 10–14 dni,
• towarzyszy im gorączka,
• zmiany są liczne lub bardzo bolesne,
• występują razem z innymi objawami, np. osłabieniem czy anemią.

W takich sytuacjach stomatolog może ocenić stan śluzówki i — w zależności od indywidualnej sytuacji pacjenta — zasugerować dalsze kroki diagnostyczne.

Pojawienie się aft nie zawsze oznacza poważny problem zdrowotny ani błąd w codziennej higienie. Może być reakcją wrażliwej śluzówki na różne czynniki, takie jak stres, sposób odżywiania czy zmęczenie organizmu. Każdy przypadek jest jednak indywidualny i warto obserwować częstotliwość oraz przebieg zmian. W sytuacji, gdy afty powracają lub utrzymują się dłużej, pomocna może być spokojna konsultacja stomatologiczna, która pozwala lepiej zrozumieć ich przyczynę.

Materiał ma charakter informacyjno-edukacyjny i został przygotowany we współpracy z zespołem stomatologicznym DentalSand w Gdyni.

Więcej informacji o gabinecie znajdziesz na stronie: https://dentalsand.pl/.